चपौलीमा चुनिएका चुचुराहरूले कुहिरोको बाक्लो बर्को ओढेर एउटा आदिम ध्यानमा मग्न रहेको त्यो निर्जन प्रहरमा, ‘विनु’ एउटा यस्तो चेतनाको विन्दुमा उभिएकी थिइन् जहाँ भौतिकताका रेखाहरू सकिएर शून्यताको अनन्त साम्राज्य प्रारम्भ भएको आभास हुन्थ्यो। त्यो क्षणमा उनले सूक्ष्म रूपमा अनुभूत गरिरहेकी थिइन्, जीवन बाहिर घटिरहेको कुनै घटना होइन, आफ्नो दृष्टिकोणभित्र बगिरहेको एक मौन धारा मात्र रहेछ। उनको वरिपरि इँटा र सिमेन्टका कुनै पर्खाल थिएनन्, न त अहङ्कारका कुनै छेकवार नै। एउटा खुला बार्दली मात्र थियो, जसले ब्रह्माण्डको विराटतालाई आफ्नै आँगन झैँ अङ्गालो हालेको थियो। त्यहाँको हावामा व्याप्त चिसोपन केवल शरीरलाई होइन, अन्तस्करणभित्र जमेको कसिङ्गरलाई समेत थर्थराउँथ्यो। तर त्यही चिसोपन कसैका लागि असहज हुन सक्थ्यो, विनुका लागि भने त्यो एउटा पवित्र स्पर्श थियो। उनले बुझ्न थालेकी थिइन्, अनुभूति वस्तुमा होइन, दृष्टिकोणमा बस्दो रहेछ। जब उनको अगाडि साँझको खानामा लपक्क दाल थियो नुनविहीन तर स्वादिलो। बाहिरबाट हेर्दा त्यो केवल अभावको प्रतीक जस्तो देखिन्थ्यो। तर, दृष्टिकोण बदलिँदा भोगाइ पनि रूपान्तरित हुँदो रहेछ। विनुले आफ्नो भावुक अन्तर्यबाट त्यसलाई ‘अमृत’ को संज्ञा दिइन् जहाँ अभाव नै पूर्णताको पर्याय बनेर उभिएको थियो। त्यो दालभित्र उनले केवल स्वादको रिक्तता होइन, एउटा गहिरो स्मृति र स्वामी जि को प्रेमको महासागर भेटिन्, मित्रवत् व्यवहारको कसी भेटिन्।
त्यसैगरी उनको मानसपटलमा चपौलिका ती तरेली परेका कान्लाहरू जीवन्त भएर आए, जहाँ स्वामीजीको सान्निध्यमा पवित्र वृक्षारोपण सम्पन्न भएको बैभवता पनि भेटिएको थियो। माटोमा रोपिएका ती बिरुवाहरू मात्र थिएनन्, त्यहाँ श्रद्धा, प्रेम र समर्पण पनि रोपिएका थिए। त्यही बेला विनुले आफ्नै हातको सीप र भावना मिसाएर बनाएको ‘योमरी’ स्वामीजीलाई टक्र्याएकी थिइन्। जब स्वामीजीले त्यो योमरी ग्रहण गर्दै आफ्नो हृदयदेखि नै प्रसन्नता व्यक्त गर्नुभयो, त्यो क्षण विनुको अन्तर्यमा एउटा दिव्य स्पर्श बनेर बस्यो। आज, त्यही स्मृति यो अलिनो दालमा पुनः जीवित भएको थियो। दालमा नुन थिएन तर विनुले त्यहाँ स्वामीजीको नुनिलो प्रेम भेटिन्। जिब्रोले नपाएको स्वाद, हृदयले पूर्ण रूपमा पाएको थियो। त्यस क्षण उनले गहिरो रूपमा अनुभूत गरिन् अभाव वस्तुमा होइन, दृष्टिकोणमा हुन्छ र पूर्णता पनि त्यहीँ जन्मिन्छ।
राती ढिलासम्म गफिदै जाँदा रात छिप्पिँदै गयो, आकाशका ताराहरूले उनको खुला ओछ्यानलाई पहरेदारी गर्न थाले। उनी निद्राको एउटा गहिरो गुफाभित्र प्रवेश गरिन्, जहाँ प्रकृतिको काख नै कपासको नरम ओछ्यान बनेको थियो। त्यो निद्रा केवल शरीरको विश्राम थिएन, एउटा सूक्ष्म आध्यात्मिक संसर्ग थियो जहाँ स्वामीजीको कृपाको स्फटिक धाराहरू उनको चेतनाभित्र बगिरहेका थिए। चिसो हावामा आशिषका शब्दहरू सुगन्ध बनेर तैरिरहेका थिए। त्यही मौन क्षणमा उनलाई एउटा गहिरो बोध भयो मानिसले सुरक्षाका लागि बनाएका चार पर्खालहरू वास्तवमा चेतनालाई सीमित पार्ने एउटा भव्य कारागार मात्र रहेछन्। संसारले गर्व गर्ने सुविधा, सिमेन्टका संरचनाहरू, र भौतिक सम्पन्नता यी सबै दृष्टिकोणकै खेलमा उभिएका क्षणिक आभास मात्र रहेछन्।
चपौलिका कान्लाहरूमा रोपिएका बिरुवाहरू जस्तै, विनुको भक्ति पनि आज यही खुला आकाशमुनि पल्लवित भइरहेको थियो। जब गास र बास दुवै दैवी अनुकम्पामा अडिएका अनुभूत भए, तब कृत्रिम सुखहरूको चमक आफैँ हराउँदै गयो। वैभवशाली कहलिएका बिदेशमा सयौं तलामा बाक्लो चार दिवारको रंगिला झ्यालमा हल्लिरहेका रेशमी पर्दा को सुसस्जित कोठाहरूमा ऐस आरामले बिताइरहेका आफ्ना छोरा छोरीलाई सम्झिँदा झसङ्ग भइन् जब काठ, माटो र बाँसले बनेका खुला आकाशलाई साक्षी राखेर शान्त ओछ्यानमा पल्टिँदै गर्दा, अनि अझ झस्किइन् जब एउटा साथीका छोरा छोरीले, “तपोभूमि नेपाल र भारतका विभिन्न ठाउँहरुमा मात्र हाइएर इनर्जी फिल हुँदोरहेछ, अन्त त भएन, हुँदैन। अब देखि अन्त देश त अब घुम्न पनि तेति मन लाग्दैन, पढ्न र लामोसमयसम्म बस्न त झन् नजाने” । यो सुन्दा बिनु एकाएक आँफैले महसुस गरेको छोरा छोरी को बिदेसमा जाँदा ठ्याक्कै त्यही कुरा, त्यही इनर्जी फिल गरेको कस्तो अचम्मले बोध भएको याद आयो। छोरा छोरीको रहर, अवस्था र वाद्यताले बिदेशिनु अलग कुरा हो तर मेरा छोराछोरी बिदेशमा धन सम्पत्ति वैभवता समृद्धि ऐस आराममा छन् भनेर गर्व गर्नु त साँच्चै साँच्चै बेकार हो भन्ने सधैं लागिरहने सोच उनमा यतिबेला झन् प्रगाढ रुपमा ओइरिएर आयो।
विनु अब केवल एउटा पात्र रहिनन्। उनी त्यो मुक्त चेतनाको प्रतीक बनिन् जसले भौतिकताको भारी विसर्जन गरेर शून्यताको काखमा परम विश्राम प्राप्त गरेको छ र अन्ततः उनको अन्तर्मनमा एउटा सत्य उजागर भयो ।जीवन वस्तुहरूले होइन, दृष्टिकोणले भरिन्छ।
दियालो मासिक 