मानव जीवनको सबैभन्दा सुन्दर सुवास प्रेम हो। प्रेमले हृदयलाई कोमल बनाउँछ, आत्मालाई उज्यालोले भरिदिन्छ र जीवनलाई अर्थपूर्ण बनाइदिन्छ। जब मानिस प्रेममा बाँच्न सिक्छ, तब उसले संसारलाई नयाँ आँखाले हेर्न थाल्छ। फूलको मुस्कान, चराको मधुर गीत, नदीको निरन्तर बहाव र चन्द्रमाको शीतलता यी सबै कुरा उसलाई दिव्य स्पर्श जस्तो अनुभूति हुन थाल्छ। प्रेम विस्तार हुँदै जाँदा अन्ततः त्यो कृतज्ञताको पवित्र प्रकाशमा रूपान्तरण हुन्छ।
भगवद्गीतामा श्रीकृष्ण ले प्रेमलाई केवल भावना होइन, आत्माको अवस्था मान्नुभएको छ।उहाँको शिक्षाअनुसार साँचो प्रेम स्वार्थरहित, करुणामय र समर्पित हुन्छ:
“पत्रं पुष्पं फलं तोयं
यो मे भक्त्या प्रयच्छति ।
तदहं भक्त्युपहृतम्
अश्नामि प्रयतात्मनः ॥”
(भगवद्गीता ९।२६)
अर्थात्—
“कसैले प्रेम र भक्तिभावले एउटा पात, फूल, फल वा थोरै पानी पनि अर्पण गर्छ भने, म त्यसलाई प्रेमपूर्वक स्वीकार गर्छु।”
यसले के देखाउँछ भने भगवानलाई वस्तुको ठूलो मूल्य होइन, हृदयको निर्मल प्रेम प्रिय हुन्छ। वास्तवमा प्रेम नै कृतज्ञताको पहिलो पाइला हो। जब हामी सम्पूर्ण अस्तित्वसँग प्रेम गर्न थाल्छौं, तब जीवनको प्रत्येक क्षण वरदान जस्तो लाग्न थाल्छ। हामी अनुभव गर्छौं कि बिना कुनै योग्यताका पनि अस्तित्वले हामीलाई यति धेरै सौन्दर्य, प्रेम र आनन्द प्रदान गरेको छ। यही अनुभूतिबाट गहिरो कृतज्ञता जन्मिन्छ।
कृतज्ञता भनेको केवल “धन्यवाद” भन्नु मात्र होइन; यो त आत्माको मौन प्रार्थना हो। जब मानिस कृतज्ञ हुन्छ, उसले आफ्नो अहंकारलाई बिस्तारै पगाल्न थाल्छ। अहंकार सधैं आफूलाई ठूलो देखाउन खोज्छ, तर कृतज्ञताले झुक्न सिकाउँछ। प्रेममा केही क्षणका लागि अहंकार हराउँछ भने कृतज्ञतामा त्यो पूर्ण रूपमा विलीन हुन्छ।
जीवनमा दुःख र अशान्तिको मुख्य कारण पनि यही “म” र “मेरो” को बन्धन हो। जब मानिस अहंकारमा बाँधिन्छ, ऊ भित्रबाट भारी हुन थाल्छ। तर जब ऊ प्रेम र कृतज्ञतामा बाँच्न सिक्छ, तब भित्र आनन्दको निर्मल झरना बग्न थाल्छ। उसले अनुभव गर्न थाल्छ कि साँचो सुख बाहिर होइन, आफ्नै चेतनाको गहिराइमा लुकेको छ।
त्यसैले जीवनको वास्तविक यात्रा प्रेमबाट सुरु हुन्छ र कृतज्ञतामा पूर्ण हुन्छ। प्रेमले हृदय खोल्छ, कृतज्ञताले आत्मालाई मुक्त गर्छ। जब यी दुई गुण जीवनमा फूलझैँ फक्रिन्छन्, तब मानिस केवल बाँच्दैन,ऊ दिव्य आनन्दमा रूपान्तरण हुन्छ।
हाम्रो सम्पूर्ण जीवन प्रेमको यात्रा हो। प्रेमबाटै हृदयमा कृतज्ञताको फूल फुल्छ, र कृतज्ञताबाट आत्मा प्रकाशमय बन्छ।
“असतो मा सद्गमय,
तमसो मा ज्योतिर्गमय,
मृत्योर्मा अमृतं गमय!!”
दियालो मासिक 