कालो रातको सुनसान पृष्ठभूमिमा एउटा निस्तब्धता व्याप्त थियो, जहाँ जीवन केवल एक निष्प्राण यन्त्र झैं घस्रिरहेको थियो। मानसको गहिरो मरुभूमिमा छटपटाइरहेको एउटा क्यान्सर बिरामी र थाकेको चेतनाले केवल एउटै कुरा खोजिरहेको थियो ‘मुक्ति’ त्यो मुक्ति, जुन कुनै ओखतीमा थिएन, न त कुनै भौतिक स्पर्शमा नै उपलब्ध थियो।
झ्यालबाट छिरेको मधुरो जूनको प्रकाशसँगै, अचानक कोठाको हावामा एउटा अलौकिक कम्पन तरंगित भयो। त्यो बेथोवेनको नवौं सिम्फनीको त्यो गम्भीर गर्जन थियो, जसले नियतिको ढोकामा ढकढक्याइरहेको भान हुन्थ्यो। लगत्तै मोजार्टको ‘रेक्वियम’ का सूक्ष्म र पवित्र स्वरहरू अन्तरिक्षका ताराहरू झैं खस्न थाले। यी केवल ध्वनि तरङ्गहरू मात्र थिएनन् यी त ब्रह्माण्डका अदृश्य चिकित्सकहरू थिए। वर्षौंदेखि जकडिएको मानसिक र शारीरिक व्याधिको घाउमा यो सङ्गीत एउटा दिव्य मलम बनिदियो। सङ्गीतको यो पराकम्पनले प्रमाणित गरिदियो कि, जब औषधिले हार मान्छ, तब सुर र तालले कोष कोषमा नवजीवनको सञ्चार गरेर असाध्य रोगलाई समेत परास्त गर्न सक्छन्।
त्यो ध्वनिको गहिराइ सामान्य कानले सुन्ने सिमाभन्दा निकै माथि थियो। यो त प्राचीन वैदिक मन्त्रहरूको गुञ्जन जस्तै थियो। सङ्गीतका ती सातै सुरहरू वास्तवमा ब्रह्माण्डलाई चलायमान बनाउने ‘बीज मन्त्र’ का संकुचित रूप थिए। ‘ॐ’ को आदिम कम्पन झैं, बीज मन्त्रको साथमा देवीत्व झैँ प्रत्येक तान र प्रत्येक रागले चेतनाको ढोका खोल्ने सामर्थ्य राख्थे। जसरी बीज मन्त्रले एउटा सानो गेडाभित्र विशाल वृक्षको सम्भावना लुकाउँछ, त्यसरी नै यो आवाजले मानवभित्रको सुसुप्त ऊर्जालाई जगाइरहेको थियो।
ध्वनिको यो यात्रा स्थूलबाट सूक्ष्मतिरको महायात्रा थियो। भौतिक कानले सुनेको सङ्गीत बिस्तारै इन्द्रियहरूको सीमा नाघेर भित्री चेतनाको गहिराइमा पुग्यो। इन्द्रियहरूको कोलाहल शान्त भयो र आत्माको ढोका उघ्रियो। यो ध्वनि संवाहक बन्यो, जसले मानिसलाई बाहिरी संसारको भ्रमबाट मुक्त गराई आफ्नै अन्तरात्माको शाश्वत शान्तिसँग साक्षात्कार गराइदियो।
त्यस महायात्राको चरमोत्कर्ष तब भयो, जब पृष्ठभूमिमा ‘गुरु’ को वाणी गुञ्जियो। गुरुको त्यो आवाजमा कुनै कृत्रिम सङ्गीत थिएन, तर त्यहाँ एउटा यस्तो अद्भूत लय र गुरुत्व थियो, जसले ढुङ्गा जस्तो कडा हृदयलाई पनि पग्लिएर पानी बनाइदिन सक्थ्यो। त्यो वाणीको लय कुनै अलौकिक मन्त्र जस्तै बन्यो, जसले सुन्नेको आत्मालाई नै मन्त्रमुग्ध र पावन गराइदियो। त्यो भौतिक शरीरको आवाज थिएन, त्यो त सिधै आत्माबाट निस्किएको र आत्मालाई नै पुकार्ने ब्रह्माण्डीय राग थियो। गुरुको त्यो ‘आवाज’ ले हाडछालाको मत्र्य शरीरलाई मात्र छोएन, बरु अहंकारको पर्दा च्यातेर मानवलाई उसको आफ्नै अनादि, अनन्त आत्मासँग भेटाएरै छाड्यो। अन्ततः कोठामा फेरि सन्नाटा छायो तर यो सन्नाटा रित्तो थिएन यो त ब्रह्माण्डको सबैभन्दा ठूलो ‘आवाज’ ले भरिएको एउटा जीवन्त मौनता थियो।
दियालो मासिक 