जीवनको यात्रामा मानिस कहिले बाहिरको संसारमा हराउँछ, कहिले आफ्नै भित्रको मौनतामा फर्किन्छ। यी दुई धारा बीच बग्दै बग्दै ऊ बिस्तारै आफूलाई बुझ्ने प्रयास गर्छ। कहिलेकाहीँ मनले भन्छ-म केवल आफैंमा सीमित रहन्छु, संसारसँग कुनै सम्बन्ध राख्दिन। तर फेरि समयले सिकाउँछ-जीवन एक्लोपन होइन, यो त सम्बन्ध, जिम्मेवारी र प्रेमको विशाल नदी हो, जसमा सबै कुरा जोडिएर बगिरहेको हुन्छ।
मानिस जब केवल “म” मा अडिन्छ, तब संसार सानो देखिन थाल्छ, तर मन भित्र खालीपन बढ्दै जान्छ। अनि जब ऊ संसारसँग सम्बन्ध जोडेर, करुणा र समझदारीका साथ बाँच्न थाल्छ, तब जीवन विस्तारै भरिँदै जान्छ। साँचो शान्ति न त पूर्ण अलगमा हुन्छ, न त केवल बाहिरी दौडधूपमा। यो त सन्तुलनको कमलो सुगन्ध हो, जहाँ आफू र संसार दुबैलाई समान प्रेमले हेर्न सकिन्छ।
प्रत्येक मानिसको भित्री स्वभाव अत्यन्त सरल, शान्त र प्रकाशमय हुन्छ। तर समय, अनुभव र चाहनाले त्यो स्वभावमा धेरै तहहरू जमाउँदै जान्छ। इच्छा, डर, अपेक्षा, तुलना र असन्तोषले मनलाई ढाकिदिन्छन्। अनि मानिसलाई लाग्छ-म हराएँ। तर सत्य यो हो कि हामी कहिल्यै हराउँदैनौँ, केवल आफैंलाई बिर्सन्छौँ। त्यो मूल स्वभाव अझै पनि भित्रै छ-निरन्तर प्रतीक्षा गरिरहेको, हामी फर्किने क्षणको लागि।
जीवनको भित्री यात्रामा अनुशासन र नियमहरू कहिलेकाहीँ कठोर जस्ता लाग्न सक्छन्। मन स्वतन्त्रता खोज्छ, तर त्यो स्वतन्त्रता दिशाहीन भयो भने भ्रम बन्छ। नदी जस्तै जीवन पनि जब किनाराभित्र बग्छ, तब मात्र गहिरो, स्थिर र उपयोगी बन्छ। अनुशासन कुनै जेल होइन, यो त त्यो संरचना हो जसले मनलाई बिखरिनबाट जोगाउँछ र ऊर्जालाई केन्द्रित बनाउँछ।
साधना कुनै छोटो बाटो होइन, न त केवल कुनै इच्छा पूरा गर्ने उपाय हो। यो त एक गहिरो यात्रा हो, जहाँ मानिस आफ्नो भित्री शून्यतासँग भेट गर्छ। जब साधना “मलाई केही प्राप्त गर्नुपर्छ” भन्ने चाहनाबाट चल्छ, तब मन अझै बाँधिन्छ। तर जब साधना केवल प्रेम, समर्पण र निरन्तर अभ्यास बन्छ, तब यात्रा आफैंमा फल बन्न थाल्छ।
प्राप्ति कहिल्यै मागेर आउँदैन। यो त मौन परिपक्वताको उपहार हो। जस्तै बीउलाई माटोमा हराउन दिनुपर्छ, त्यसपछि मात्र त्यो वृक्ष बन्न सक्छ। त्यस्तै, मनलाई पनि कहिलेकाहीँ खाली हुन दिनुपर्छ-अहंकार, अपेक्षा र बोझहरूबाट मुक्त। यही खालीपनमा भित्री प्रकाश अंकुरिन्छ।
मानिसको जीवनको मूल उद्देश्य बाहिरका उपलब्धिहरू मात्र होइन, भित्रको सत्यसँग भेट हुनु हो। त्यो सत्य शान्त छ, सरल छ, र सधैं उपस्थित छ। त्यसलाई पाउन टाढा जानुपर्दैन-केवल फर्किनुपर्छ, आफ्नै भित्र। जब मानिस आफ्नो मूल स्वभावसँग जोडिन्छ, तब ऊ हलुका हुन्छ, शान्त हुन्छ, र जीवन आफैं अर्थपूर्ण बन्छ।
कहिलेकाहीँ साधनाको बाटो सजिलो लाग्दैन। मन भड्किन्छ, विचारहरू दौडिन्छन्, र ध्यान टुट्छ। तर यही पुनः फर्किने अभ्यास नै साधना हो। बारम्बार भड्किएर पनि फेरि केन्द्रमा आउनु नै वास्तविक अभ्यास हो। कुनै असफलता होइन, यो त जागरणतर्फको यात्रा हो।
गुरुको मार्गदर्शन, शुद्ध संगत र नियमित अभ्यासले यो यात्रा अझ स्पष्ट बनाउँछ। समूहमा गरिएको साधनाले मनलाई स्थिरता दिन्छ, किनकि साझा ऊर्जा शक्तिशाली हुन्छ। एक्लोपनमा पनि त्यो सामूहिक प्रकाशले बाटो देखाइरहन्छ।
अन्ततः जीवन कुनै अन्तिम गन्तव्य होइन, यो त निरन्तर बगिरहेको चेतनाको नदी हो। यसलाई बुझ्दै जानु, स्वीकार्दै जानु, र प्रेमपूर्वक बाँच्दै जानु नै वास्तविक साधना हो। जब भित्र शान्ति हुन्छ, तब बाहिरको संसार पनि सुन्दर देखिन्छ। अनि अन्ततः बुझिन्छ-हामी कहिल्यै छुट्टिएका थिएनौँ, हामी सधैं त्यही मौन पूर्णताको हिस्सा थियौँ!!!
दियालो मासिक 