Month: August 2026

मस्तिष्कको कोलाहलबाट टाढा, कालको गतिलाई चुनौती दिँदै जब एउटा आत्मा परब्रह्म श्रीकृष्णको प्राकट्य भूमि मथुरा र दिव्य क्रीडाथलो वृन्दावनको शितल गल्लीहरूमा प्रवेश गर्छ, तब यात्रा केवल भूगोलको मात्र रहँदैन, त्यो त चेतनाको ऊर्ध्वगामी रूपान्तरण बन्न पुग्छ। ब्रजभूमि कुनै माटोको ढिस्का मात्र नभएर रस, भाव र माधुर्यको जीवन्त स्वरूप हो भन्ने हुन्छ, जहाँको हावामा एउटा अनौठो मातशून्यता छ जसले मानिसलाई संसारी वासनाबाट विरक्त गराई दिव्य प्रेमको गहिराइतर्फ धकेल्छ। यस अलौकिक यात्राको भूलभुलैयामा जबसम्म गुरुको कृपा हस्त प्राप्त हुँदैन, तबसम्म जीवले ब्रजरसको रहस्य बुझ्न सक्दैन रहेछ किनकि गुरुको वाक्य नै त्यो प्रकाशपुञ्ज हो जसले संसारी मोह र भ्रमको बाक्लो पर्दालाई च्यातेर वृन्दावनको वास्तविक आध्यात्मिक स्वरूपसँग साक्षात्कार गराउँछ। वृन्दावनको यसै पावन परिवेशमा ‘मर्निङ्ग हिलिङ्ग सेसन’ मा सम्झना गरिरहिने पूज्य सन्त हित प्रेमानन्द जी महाराजको मुखारविन्दबाट प्रवाहित हुने राधा नामको स्मरणभावले श्रीराधारानीका चरणकमलप्रतिको अनन्य, अविचल र निरन्तर समर्पण भावलाई जगाइदिन्छ तर यसै मधुरताका बीच जब बजारका गल्लीहरूमा पाइला अगाडि बढ्छ, तब मनमा केही नमीठो सत्यको ठेस पनि लाग्दोरहेछ जहाँ बाहिर मुखले मिठो र सुमधुर आवाजमा ‘राधे राधे’ भन्दै ढोग्ने बजारका मानिसहरू भेटिन्छन्, त्यहीँ भित्रपट्टि भने अबोध पर्यटक र भक्तहरूलाई हरतरहले ठग्ने दाउ र प्रपञ्च रचिएको देखिन्छ। ब्रजबासीको त्यो पौराणिक आत्मीयता र विनयशीलता हराउँदै गएको आभास हुन्छ, मानिसहरूमा एकआपसमा बैरभाव चुलिएको जस्तो र सिंगो पावन क्षेत्रलाई आध्यात्मिक चेतनाभन्दा बढी व्यापारिक कमाउधन्दाको केन्द्रमा परिणत गरिएको लाग्दो रहेछ। कतिपय ऐतिहासिक मन्दिर र स्थानहरूमा पुग्दा तीव्र व्यावसायिक कोलाहलका कारण ‘लो एनर्जी’  र निसासिँदो वातावरण मात्र महसुस हुन्छ, जसले मनलाई केही क्षण विरक्त र उदास बनाइदिन्छ। यति हुँदाहुँदै पनि मानवीय कमजोरीको यो धमिलो बजारभन्दा माथि उठेर जब साँचो भक्तिभावले हेरिन्छ, तब ब्रजको मूल तत्त्व जीवितै भेटिन्छ। यहाँका पशुपंक्षी र यमुनाका लहरहरूमा अझै पनि त्यही शाश्वत ‘राधे राधे’ को अनाहत ध्वनि गुञ्जिरहेको छ। अहंकारका सबै किल्लाहरू भत्काएर जब मेरो हृदय भक्ति, श्रद्धा र असीम प्रेमको सागरमा डुब्दै सम्पूर्ण रूपमा श्रीजीको चरणमा झुक्छ, तब विचारलाई बिर्सिएर भावका हृदयधारा बग्न थाल्छ। संसारको यो देखावटी व्यापारिक प्रपञ्चलाई बिर्सिएर मेरो तार्किक मन अन्ततः ब्रजको धूलिमा लम्पसार पर्छ र म भौतिक रूपमा जहाँ गए पनि, मेरो आत्मा सधैँका लागि यही ब्रजको कुञ्जगल्लीमै छुटेको गहिरो अनुभूति भइरहन्छ।

गुप्त नवरात्रीको नवमी तिथि, वसन्तपुरको पुराना गल्लीहरूमा प्राचीन इँटाहरूबाट निस्किएको ओस र धूपको सुगन्ध हावामा तैरिरहेको थियो। समयको गति अचानक मन्द भएको आभास हुन्थ्यो। काठका कलात्मक झ्यालहरू इतिहासका मूक साक्षी झैं ठिंग उभिएका थिए। कुमारी घरको त्यो सितल, अर्ध-अँध्यारो र रहस्यमयी गर्भगृहमा प्रवेश गर्दा मेरो चेतना बाहिरी कोलाहलबाट पूर्णतः विमुख भइसकेको थियो। तल प्राङ्गणमा निकै स्वदेशी तथा विदेशी श्रद्धावानहरु झ्यालतिर आशातित हृदयले टोलाइरहेका थिए। माथि पुग्न पुरानो काठको पुरानो सानो ढोकाबाट निहुरिएर छिर्नु पर्ने थियो, जो कोहिलाई, त्यो पनि विदेशीहरुलाई चाहिँ बिशेष नै माथि जान मनाही नै थियो। कसोकसो कृपाले अवसर मिल्यो, तेतै छेउतिर आफ्ना जुत्ता खुसुक्क राखेर काठका पुरानो भर्याङ्ग बिस्तारै आवाज नआवोस् झैं गरी खुसुक्क चढेँ। त्यो गुप्त नवरात्रिको पवित्र क्षण थियो। मेरो अन्तःकरण आध्यात्मिक शुचिताको कठोर संकल्पले बाँधिएको थियो। माछा, मासु र अण्डा जस्ता समाजले तामसी भनी औंल्याएका आहारबाट टाढै रहने मेरो निष्ठा नवमीको दिनसम्म आइपुग्दा झन् दृढ भएको थियो। व्रतको कठोरताले शरीर केहि शिथिल भए पनि मनमा एउटा अलौकिक उर्जा प्रवाह भइरहेको थियो। जीवित देवी जगज्जननी कुमारीको दर्शन पाउने अभिलाषा नै मेरो एकमात्र गन्तव्य थियो।

जब मेरा नयन ती साना, निष्कलंक र तेजोमय जीवित देवीको स्वरूपमा परे, मेरो तार्किक मन एकाएक स्तब्ध भयो। उनको भालमा सजिएको अग्निचक्षु र गम्भीर मुद्राले ब्रह्माण्डीय रहस्यको प्रतिनिधित्व गरिरहेको भान हुन्थ्यो। ठ्याक्कै त्यही पल, दैवी इच्छा र मानवीय संकल्पको महासंग्राम सुरु भयो। प्रसादको रूपमा मेरो अगाडि एउटा उसिनेको अण्डा ल्याइयो। मेरो भित्री चेतनामा एउटा गहिरो कम्पन पैदा भयो। मैले मेरो सनातन संस्कार भनेर घोकेको, केही दिन अघिदेखिको व्रत र नियमका पर्खालहरू अगाडि उभिएर म अवाक भएँ। मेरो विवेक द्विविधाको भुमरीमा फस्यो। म अड्किएँ, मेरो शरीर जडियो, र संकोचका रेखाहरू मेरो अनुहारमा प्रस्टै देखिए। नियम मानौँ कि आस्था? निषेध रोजौँ कि प्रसाद? मेरो यो आन्तरिक द्वन्द्व र संकोचलाई ती अबोध तर अन्तर्यामी आँखाले क्षणभरमै पहिचान गरिन्। तिनै ससाना ओठहरूबाट एउटा गम्भीर र कारुणिक ध्वनि निस्कियो: “या: या:…”

त्यो केवल नेवारी भाषाको “खानुस्, खानुस्” भन्ने शाब्दिक आग्रह मात्र थिएन, त्यो त ब्रह्माण्डको शाश्वत आदेश थियो। त्यसमा “केही नसोचि खानुहोस्, यो प्रसाद हो, यसमा कुनै पाप छैन, सबै नियमहरू भन्दा माथि भाव हुन्छ, दैवी कृपा हुन्छ” भन्ने गूढ आध्यात्मिक भाव अन्तर्निहित थियो। पुजारी र परिवारका सदस्यहरू मार्फत त्यो अण्डा मतिर बढाउँदा, ती जीवित देवीको दृढ र स्नेही भावले मलाई पूर्ण रूपमा गलाइसकेको थियो। ‘मर्निङ हिलिङ्ग सेसन’ का ज्ञान झल्झलि श्रद्धा पुर्वक मेरो जिन्दगीको फिल्डमा आइपुगेका थिए  । “या: या:” को त्यो द्विरुक्तिले मेरो अहम् र मेरो कृत्रिम संकल्पको जग हल्लाइदियो। धर्मको बाह्य आवरण र नियम भन्दा त ईश्वरको इच्छा र आत्मसमर्पण ठूलो हो भन्ने बोध मलाई भयो। मेरो व्रतको संकल्प एकाएक मेरो हृदयको गहिराइबाटै पग्लिएर भङ्ग भयो। मैले अत्यन्तै श्रद्धा र नतमस्तक भावले त्यो प्रसाद ग्रहण गरेँ। जब मैले त्यो अण्डा मुखमा राखेँ, मेरा नयनहरू कृतज्ञता र भक्तिभावले रसाए। आँसुका ती ससाना थोपाहरूमा मेरो व्रत भङ्ग भएको पश्चाताप थिएन, बल्कि जीवित देवीको साक्षात कृपा र अनुग्रह पाएको असीम आनन्द लुकेको थियो। मेरो बाह्य नियम परास्त भएको थियो तर मेरो आन्तरिक भक्तिले विजय प्राप्त गर्ने बाटो तिर प्रेरित थियो।