बार्दलितिर फर्किएको झ्यालबाट सन्ध्याको सुनौलो उज्यालो बिस्तारै मधुरिँदै कोठाभित्र पसिरहेको थियो, हृदयका हरेक कुना छुने मनमोहकता थियो त्यसमा, वेपर्वाह सबैलाई मुस्कानले छुने ‘प्रवाह’ थियो त्यसमा, कृष्णले गाई चराई घर फर्कँदै गर्दाको गोधुली साँझ झैं थियो त्यहाँ र चराहरू पनि आफ्ना झुण्ड बनाई कृष्णकै भरमा घर फर्कँदै गरेका जस्तै थियो त्यो क्षितिज तिरको दृश्य, स्वतन्त्र रूपमा गित गाउँदै नजिकिँदै गरेका। यसैबिच झ्याल नजिकै झुण्डिरहेको एउटा बलियो स्टिलको पिंजडा भित्रबाट आवाज आउँछ “गोपी कृष्ण कहु पटु!”
दिनभरिको व्यापार, ग्राहकका कचकच र नाफा-घाटाको हिसाबले थाकेको अनुहार बोकेर कृष्णलाल बैठक कोठाको मखमली गलैंचामा गर्ल्याम्म ढले झैं गरी थच्चियो। ‘ऐया!’ भन्ने शब्द उसलाई थाहै नदिई निस्कियो तर त्यसको अर्थ बुझ्ने नजिकै कोही थिएन, सायद सुँगाले पनि आफ्नै एफोर्टले घोक्ने मात्र गर्थ्यो होला। बाहिरको प्रवाहित दृश्यहरु उसले ढोकासँगै बन्द गरिदियो, झ्यालबाट मुस्काइ रहेको गोधुली प्रकाश पनि एकाएक डराएको थियो, पसुँ कि नपसुँ अब जसरी। कृष्णलालको मनभित्रको बजार अझै बन्द भएको थिएन। उसले गोजीबाट र ब्रिफकेसबाट तिर्सनाका अजङ्गका थुप्राहरू झैं पैसाका मुठाहरू निकाल्यो र गलैंचामा छरपस्ट पार्यो। कोठामा नोटहरूको ‘सर्सर्’ आवाजसँगै ढुसीको गन्ध पनि ह्वास्स आयो। कोट खोलेको पत्तै पाएन, सोफामा आधा मात्र अडिएको थियो, बाँकि लत्रिएर भुइँ छोइरहेको थियो। अनुहारमा अकर्मण्यता स्पष्ट देखिन्थ्यो किनकि निधार घरि खुम्चिने र घरि सम्मिने भइराथे, दाहिने गाला घरि घरि अलि पोक्चिए झैं पनि हुन्थ्यो, सायद केही पुरानो कुनै कुरा सम्झेर ढुक्क भए जसरी। ढोकामा चुक्कुल राम्रोसँग लाग्यो लागेन लागेर होला टाउको तिर सारेको चश्मा तल झारेर एक पटक फेरि च्याह्यो, देखेर ढुक्क भयो । गोधुली साँझको रंग बाहिरै रमाइरह्यो स-स्याना गमलाहरु सँग मात्र।
चश्मा मास्तिर सारेर कृष्णलालका औंलाहरू अब मेसिन झैं चल्न थाल्यो। गन्दागन्दै, नोटको सुख्खापनले उसको गति रोकिन्थ्यो। तब ऊ आफ्नो चोरी औंलालाई जिब्रोको टुप्पोसम्म पुर्याउँथ्यो, र्यालको सानो अंश औंलामा टाँस्थ्यो र पुनः नोटको शरीरमाथि विजय प्राप्त गरेझैं अगाडि बढ्थ्यो। उसले औंला जिब्रोमा लैजाने हरेक पटक, कोठाका चारवटा जीवका आँखाहरूमा एउटा अनौठो कम्पन पैदा हुन्थ्यो। उसको ठीक अगाडि उसको डेड वर्षको निष्पाप छोरो बसेको थियो, बुवा आएपछि उसले झ्यालबाट देखिएको गोधुली घाम समाउने प्रयास छाड्नु परेको थियो। बालकका लागि त्यो कागजको थुप्रो कुनै मूल्यहीन वस्तु थियो तर बुबाले पटक-पटक औंला जिब्रोमा लगेर केही अमूल्य रस चाटिरहेको जस्तो उसलाई भान हुन थाल्यो । बालकले सोच्यो “बुबाले के चाटेको होला! त्यो पक्कै संसारको सबैभन्दा मिठो चिज हुनुपर्छ।” उसले आफ्ना कलिला, नरम हातहरू बुबाको ओठतर्फ यसरी बढाउन खोज्यो, मानो ऊ पनि त्यो अज्ञात माधुर्यको एक थोपा चाख्न आतुर छ। बालकको ठीक छेउमा एउटा बिरालो अर्ध-निन्द्राको बहाना गर्दै घोरिएर हेरिरहेको थियो। बिरालोको नजर व्यापारीको औंलाको चालमा एकाग्र थियो। बिरालोको चतुर र धैर्यवान् स्वभाव त्यहाँ देखिन्थ्यो। उसलाई पैसाको महत्तासँग कुनै सरोकार थिएन तर व्यापारीले आफ्नो औंला चाटेको देख्दा उसलाई लाग्थ्यो “संसारमा चाट्ने पहिलो अधिकार त मेरो हो। यो मान्छेले कति हतार गरेको? यसको पालो सकिएपछि मेरो पालो कहिले आउला?” ऊ झट्ट हाम्फाल्दैनथ्यो तर उसको हरेक मांसपेशी त्यो ‘चाट्ने’ क्रियाको पर्खाइमा तन्किएको थियो। अनि, अलि पर, सोफाको ओझेलमा बसेको सानो कुकुर। उसको भित्री चेतनामा डर र लोभको तीव्र द्वन्द्व चलिरहेको थियो। मालिकको कडा स्वभाव थाहा हुँदाहुँदै पनि, ओठबाट निस्किरहेको त्यो सम्भावित स्वादको लोभ उसले रोक्न सकिरहेको थिएन। उसले आफ्नो पुच्छर बिस्तारै हल्लाइरहेको थियो, समर्पण र आशाको मिश्रित रूपमा। उसको जिब्रो हल्का बाहिर निस्किएको थियो, जसमा र्यालका थोपाहरू आफैं जम्मा हुँदै थिए। ती जीवहरू भौतिक संसारको ‘मुद्रा’ को मूल्यबाट पूर्णतः अन्जान थिए। उनीहरूका लागि त्यो केवल ‘चाट्ने’ ‘चाह’ को एउटा दृश्य केन्द्र मात्र थियो । उनीहरू हेरिरहेका थिए कसरी एउटा मान्छे कागजका टुक्राहरूलाई आफ्नो जीवनको सर्वस्व ठानेर आफैंलाई चाटिरहेको छ। जब ती अज्ञात जीवहरू बालक, बिरालो, कुकुर र सुँगा आ-आफ्नो स्थानबाट अलि अघि सरेर, त्यो ‘चाट्ने रस’ मा आफ्नो हक माग्न खोज्थे, तब व्यापारीको ध्यान भङ्ग हुन्थ्यो। उसले पैसाको मुठो लुकाउन खोजेझैं, आँखामा उग्रता ल्याएर उनीहरूलाई हेर्थ्यो। त्यो क्षण ऊ साक्षात दुर्गाको रौद्र, उग्र स्वरूप जस्तो देखिन्थ्यो, जसले आफ्ना भक्तको रक्षा गर्न जुनसुकै संहार गर्न सक्छिन्। उसको त्यो भयानक दृष्टि देखेपछि, ती जीवहरू डरले अलि पछि सर्थे, सुँगाको त अघि सर्ने हिम्मतै हुने नै भएन, जंजिर भित्रबाट। उनीहरू पछि सर्ने बित्तिकै, ब्यापारीको अनुहारको तनाव एकाएक हराउँथ्यो। ऊ पुनः दुर्गाकै अर्को सौम्य रुप वैष्णो देवी जस्तै शान्त र मुसुक्क मुस्कुराउँथ्यो। त्यो मुस्कान उनीहरूलाई पछि हटाउन सफल भएकोमा एउटा मौन ‘धन्यवाद’ को मुद्रा थियो। ऊ फेरि उही मन्त्रमुग्ध अवस्थामा फर्कन्थ्यो, औंला जिब्रोमा लैजाने, नोट समात्ने र गन्ने। यही समयमा, कोठाको अर्को कुनाबाट, नेपथ्यको पर्दा उघ्रिएझैं एउटा मधुर आवाज तैरिएर आउँदैथ्यो। व्यापारीकी श्रीमती सदा भन्दा अलि छिटो छिटो घण्टि बजाउँदै पूजाकोठामा साँझको लक्ष्मी आरतीमा हतारिएकि थिइन्। धूपको सुगन्ध उनलाई नसोधिकनै बैठक कोठासम्म आइपुगेको थियो, सायद त्यो सुगन्ध ‘प्रवाह’ मा थियो, कुनै हिसाब किताबको ‘चाह’ थिएन। श्रीमतीज्यूको आवाजमा भने एउटा शान्ति खोज्ने ‘चाह’ थियो, यसपालीको तिजको दरखान सिंगापुरे सारी र एउटा नयाँ मोडेलको गहना लाएर दुर्गेश र कोमल ओलीको नयाँ गितमा नाच्ने ‘चाह’ ले, “जय लक्ष्मी माता, मैया जय लक्ष्मी माता…” आरती गर्दैथिइ तर समर्पण र सन्तुष्टि अन्तै तिर राखेर। यता बैठक कोठाको गलैंचामा भने ‘चाह’ को अर्को एउटा ‘आरती’ चलिरहेकै थियो अबिरल, जहाँ व्यापारी आफ्नै पसिना र र्यालले पैसाको मूर्तिलाई भोग चढाउँदै थियो। उसलाई नोटमा ‘श्री’ लेखेको हुन्छ भन्ने पनि पत्तो थिएन, श्रद्धा पनि थिएन, ‘श्री’ लाई खोजेर पनि ढोग्दैनथ्यो। एउटै घरभित्र, एउटै समयमा अनौठो त्रिकोण बनिरहेको थियो। ति बाँकि निर्दोष जीवको निष्पाप ‘चाह’ श्रीमतीको श्रीमान कबुल्याउने ‘चाह’ र ब्यापारी श्रीमानको कहिले नअघाउने र थुपारिनैरहने तृष्णारुपी ‘चाह’ यी तीनै रेखाहरू मिलेर जीवनको त्यो अनौठो ‘ चाह’ को ‘त्रिकोण’ पूरा गरिरहेका थिए, जहाँ पैसा केवल कागज थियो नचिन्ने निर्दोषलाई र चिन्नेलाई भने त्यसकै ‘चाह’ को दास।
तर उता भने सिँधुलीगढी गेट छिरे देखि नै ‘चाह’ का कुनै दृश्य र गन्ध भेटिँदैन थिए, बतासले अबिरल ‘प्रवाह’को सुगन्ध मात्रै बोकेको भान हुन्थ्यो। पृथ्वी, “मैले मात्र होइन सबैले आर्जेको हो यो छत्तीस जातको फूलबारी अट्ने बगैंचा” भनेर एकताको औंला मूनि वेपर्वाह अनवरत ‘प्रवाह’ मा उभिइरहेका देखिन्थे। बिस्तारै उँभो लागेर रक्तमाला मन्दिर पुगेपछि उँधो च्याहुँदा त झनै देखिन्थ्यो केबल ‘प्रवाह’। त्यहाँ न त धन, सम्पत्ति, पैसा पाउने ‘चाह’ देखिन्थ्यो न त थुपार्ने ‘चाह’, मात्र ‘प्रवाह’, बस् उहि ‘प्रवाह’। देशको अर्थतन्त्र चलायमान गराउने सोचको ‘प्रवाह’ सँगै सबैको सहअस्तित्व सोच्ने प्रवाहित हृदय अनि त्यहि ‘प्रवाह’ मा फुलिरहेका फूलहरू …।
दियालो मासिक 