ईश्वर को भाषा

“म्याथम्याटिक्स इज दि ल्याङ्वेज अफ गड”ईस्वर को भाषा गणित हो त्यसैले उ आकार, अंक र सुत्र मा बोल्छ । भौतिक शास्त्रि हरु यहि भन्छन् । बारी को कान्ला मा उम्रिएको निगुरो देखि, एक गर्विणी को कोख मा हुर्किरहेको भ्रुण, हाम्रो डि. एन. ए मलेक्युल अनि आकाश का तारा देखि ग्यालेक्सी सम्म सबै एउटै गणितिय सुत्र … Continue reading “ईश्वर को भाषा”

घर्ती मा एउटा फूल टिप्दा त्यसको असर सुदुर को तारा सम्म पर्छ 

“म्याथम्याटिक्स इज दि ल्याङ्वेज अफ गड”
ईस्वर को भाषा गणित हो त्यसैले उ आकार, अंक र सुत्र मा बोल्छ । भौतिक शास्त्रि हरु यहि भन्छन् । बारी को कान्ला मा उम्रिएको निगुरो देखि, एक गर्विणी को कोख मा हुर्किरहेको भ्रुण, हाम्रो डि. एन. ए मलेक्युल अनि आकाश का तारा देखि ग्यालेक्सी सम्म सबै एउटै गणितिय सुत्र को जग मा बनेका छन् जसलाई गोल्डन रेसियो भनिएको छ ।

सम्पुर्ण ब्रह्माण्ड नियम हरु मानेर चलेको छ । तिनै नियम हरु बुझ्न गरिएको प्रयास र ति नियम हरु को गणितीय अभिव्यक्ति नै भौतिक बिज्ञान हो। मेरा निम्ति यस शास्त्र को सौन्दर्य र ओज यो कुरा मा निहित छ कि यसका गणितीय सुत्र हरु मलाई कविता जस्ता, मन्त्र जस्ता, छन्द का अंश जस्ता लाग्छन अनि भौतिक शास्त्रि हरु ऋषि, कवि वा सो सरह ।

जसरी कविहरु ले यस जगत को सौन्दर्य लाई शब्द, बिम्ब आदि मार्फत ब्यक्त गर्छन् त्यसैगरी भौतिक शास्त्रि हरुले गणित का माध्यम बाट ब्यक्त गर्छन् । क्वान्टम फिजिक्स का पाएनिएर मध्य का एक “पल ड्राक” को म्याजिकल इक्वेसन अफ एन्टिम्याटर पढेको दिन मलाई भोक, प्यास केही लागेन । अर्ग्याजम नै फिल भयो । ज्ञान ले दिएको चरम सुख ।  अनि मनले एउटै वाक्य दोहोर्याइरह्यो
” If I were a physicist I would be him”. आइन्स्टाइन को थेवरी अफ रिलेटिभिटि र हैजन्बर्ग को वेभ इक्वेसन मा आधारित रहेर उनले ड्राक इक्वेसन सन्सार लाई दिए । ” घर्ती मा एउटा फूल टिप्दा त्यसको असर सुदुर को तारा सम्म पर्छ ।” गुरुत्वआकर्षण को असर सम्झाउन उनी यसो भन्ने गर्थे ।

संगीत होस्,  कला होस या बिज्ञान, जुनै क्षेत्र को साधना गरेपनि त्यसको अतिरेक, त्यसको परम लाई नै ईस्वरको रुप मा पर्सिभ गर्ने रहेछ मान्छेले । यसका विभिन्न प्रमाण हरु छन् । जस्तै कि , पल ड्राक का लागि ईस्वर एक बिशिस्ट गणितीज्ञ हुन् भने सन्त कविर का लागी कपडा बुन्ने मान्छे । कुनै चित्रकार का लागी ईस्वर पनि चित्रकार नै हुन सक्छन् । भान्सा मा प्रेमालिन हुँदै मीस्ठान्न पाक्वान बनाउन लगनशील ग्रिहिणी का लागि ईस्वर एक सर्वोत्कृष्ट भान्से हुन सक्छन् । ईस्वर बुझ्नु छ भने पहिला कला बुझ्नुपर्छ रे । कला को बाटो हुँदै ईस्वर को घर को चौखट सम्म पुग्न सकिन्छ भन्ने कुरा मा शंका छैन । कतै सुनेको ” कवि ती प्राणी हुन जो ईस्वर सङ सम्बाद गर्छन् “

महाकवी देवकोटा ले भन्ने गर्नुहुन्थ्यो “म बास्ना लाई स्वाद लिन्छु र आकाश भन्दा पातला कुरा हरुलाई छुन्छु। जसको अस्तित्व लोक मान्दैन, जसको आकार सन्सार जान्दैन” 
हामीहरु ले देखेको, भोगेको जगत भन्दा पर गएर त्यहाँ को सम्भावना हरु को बारेमा कुरा गर्नुभएको छ उहाँले ।

ईश्वर लाई रिझाउननु छ भने पनि कला को साहरा लिनुपर्छ । कला त्यो सेतु हो जसले भक्त को हृदय लाई ईस्वर सङ जोड्छ । यो कुरा लाई प्रमाण का रुप मा पेस गर्न म एउटा कथा सुनाउछु ।

वेदज्ञाता, प्रचण्ड विद्वान, ज्योतिष, आचार्य, संगीतिज्ञ “रावण” ले अहंकार मा आएर एकपटक कैलाश पर्वत लाई नै उठाएर लंका लैजान खोज्छ । महादेव र पार्वती लाई जानू थिएन लंका । तसर्थ शिव ले आफ्नो चरण को बुढी औला ले कैलाश पर्वत लाई दबाउनुहुन्छ र रावण को हातको एउटा औँला पर्वत मुनि च्यापिन पुग्छ । फलस्वरूप रावण लाई यति प्रखर पीडा को अनुभुती हुन्छ कि उ बेदना मा चिच्याउन थाल्छ । लाख कोसिस का बाबजुद पनि उसले आफ्नो औला निकाल्न नसकेपछि महदेव लाई रिझाउन अन द स्पट एउटा कविता को रचना गर्छ । नगरोस पनि कसरी । रावण को बिद्वता अलौकिक थियो । उ ऋषि बिश्रवा को पुत्र अनि ब्रह्मदेव को पनाति थियो । ब्रह्मदेव को बंशज भएकाले बिद्वता उसको डि.एन.ए मै थियो । त्यस बखत रावण ले रचना गरेको कविता नै ” शिव तान्डव स्तोत्रं” हो ।
यो स्तोत्र मा यति सौन्दर्य र ओज रहेछ कि यसको श्रवण ले स्वयं देवादिदेव महादेव गदगद हुँदै रावण लाई पीडा मुक्त गर्दै सात वटा आशिर्वाद समेत दिएका थिए ।

यो स्तोत्रं को अर्थ जुन दिन बुझे त्यही दिन शिव को उद्वारता, पराक्रम र माधुर्यता ले नतमस्तक बन्न पुगे । त्यहि स्तोत्रं को एउटा स्लोक यसप्रकार छ ।
“कराल भालपट्टिका धगद्धगद्धगज्ज्वल
द्धनंजया धरिकृतप्रचण्ड पंचसायके।
धराधरेंद्रनंदिनी कुचाग्रचित्रपत्तक,
प्रकल्पनैकशिल्पिनी त्रिलोचने रतिर्मम ।। “

अर्थात – मेरो प्रेम यस्तो भगवान शिव मा हो जसको तीन वटा नेत्र छन् । जसले शक्तिशाली कामदेव लाई अग्निमा अर्पित गरिदिए र जसको निधारको सतह धगद- धगद को ध्वनीले जलिरहेको छ । उनी एक मात्र यस्तो कला को स्वामी हुन् जो आफ्नो नृत्यले यस धर्तीको बक्षस्थलमा सजावटी रेखा कोरिदिए । भक्ति को सौन्दर्य को बोध भयो शिव तान्डव पढेर । रावण लाई विशेष धन्यवाद ।

संगीत मा खोज्छु
कविता मा खोज्छु
तिम्रो अस्तित्व म 
सबथोक मा खोज्छु ।
भक्ती मा खोज्छु
ज्ञान मा खोज्छु
तिम्रो उपस्थिति म
मेरो जीवन मा खोज्छु ।।

तोतेबोली मै ईस्वर सङ संवाद गर्न का खातिर उसको भाषा बुझ्ने कोसिस गर्दैछु त्यसैले जीवन, कला को महिमा ले आभिष्ट भएको छ भन्ने सम्म को कथा यस आर्टिकल बाट ।

रुची र समयको बहाव

रुचि- आफूलाई पाउनु पनि हो,
रुचि- स्वयंलाई चिन्नु पनि हो,
तर,
समय बगिरहन्छ …. बगिरहन्छ ….
समयको बहाव सँगै
रुचि पनि फेरिरहन्छन् …. फेरिरहन्छन् ….
कहिले सेतोमा- रुचि,
कहिले कालोमा- रुचि,
कहिले रातोमा- रुचि
कहिले केमा …. ?
कहिले केमा …. ?
तर,
आज समय स्थिर भएको छ,
समयसँगै रुचि पनि स्थिर भएका छन्,
यसैले स्थिर समयलाई
त्यही रुचिमा घोलिरहन्छु …. घोलिरहन्छु …
कहिले कवितामा रुचिलाई कोरी दिन्छु….
कहिले ध्यानमा रुचिलाई हराउन दिन्छु….
कहिले तिमीलाई अहोभावले सुनीरहन्छु….
कहिले अस्पष्ट शब्दहरु बोल्न खोज्छु….
२४ घण्टाको समय भनिन्छ
तर कहाँ अल्झु खै… ?
छैन समय…
तीमी बहाना भन्छौ
हो,
बहाना नै भएपनि,
समयभित्र त्यही रुचिहरु घोलिरहन्छु…..घोलिरहन्छु……. ।

गर्न पाउनुको आनन्द

एआईलाई थाँति राखी
तिम्रै गीतमा नाच्न पाउनुको आनन्द
प्रत्येक हरफहरूमा तिमिसँगै अँगालिएर
कोरिन पाउनुको आनन्द
निर्दाेष पुञ्जुहरुले कानै छेऊ
खुसुक्क घुरिदिँदाको आनन्द
सागका पातहरु हतारमा खानपाउँदा
खरायोका चञ्चले आँखाले
अर्पण गरिरहेको धन्यवादमा आनन्द
कान्लाहरुमा बहुलक्षण भई डोलाइरहेका
प्रकृतिका छटाहरुमा रम्न पाउनुको आनन्द
सनराईजको प्रतिक्षामा
बार्दलीबाट चिह्याइरहने प्यासी हुनको आनन्द
आहा भान गराउन बादलले फेरिरहने
आकारमा रम्न पाउनुको आनन्द
तिम्रा कुरुसहरुले तँछाडमछाड गरि
धागालाई गँठ्याउन पाउनुको आनन्द
इन्द्रेणीसँग पैँचो मागी
अनेक रंगका आकारहरुले बेरिन पाउनुको आनन्द
बच्चालाई खुवाउँदा सँगसँगै आमाका ओठ खेलिरहे झैँ
हरेक बुट्टाहरुमा गर्न पाउनुको आनन्दमा
लडिबुडी गर्ने साथीलाई देख्न पाउनुको आनन्द
आवश्यक्तामा सेवादिन पाउनु र
आँफूले केहि गरिरहन पाउनुको आनन्द 🪔🙏  

तिम्रो खोजिमा

आजकल ममा तिमी भेटिने चर्याको भाव खनियाखर्कबाट मडारिँदै अँघालिने बाक्लिँदै आएको कुहिरो झैँ आभास हुन्छ । किन किन ममा तिम्रो संगतीका आर्द्रता विस्तारै घनिभूत हुँदैछन् । एफोर्टले भ्याएसम्म सेल्फरिमेम्बरिङ्गको विविधतामा तिम्रै अनेक ढंगहरुलाई हृदय र बिबेक भरि अब्जर्भेसन भइरहन थाल्या जस्तो छ । मनका तरङ्ग मात्रले होस् या अक्षरहरुका अनेक अटेसमटेसियाईँले होस् जुन रस भरेपनि तिम्रैतिर लक्षित सबै कविताहरु कोरिने गरेकाछन् । नपत्याए उसको जुँगा सहित उसले एक्सपियरेन्स र अब्जर्भेसन गरिरहने विभिन्न ब्रह्माण्डिय नलेज अथवा परमात्मा अनुभवको हृदयले मलाई छोइरहने प्रेमिल स्पदनलाई छामिहेर, उसका अनेक ज्ञान सिक्न एवं जिन्दगीलाई उपयुक्त कलाले जिउने सिक्न यसै देशका मात्रै त के यस धर्तिमा आम मान्छेले सबैभन्दा उत्तम ठानेको धर्तिदेशहरु समेत त्यागेर उसकै अनुशासन, आदेश, नियम, गुरुत्वलाई ससम्मान पुज्दै “हस्, हुन्छ, ल” का भाकाहरुमा उहि तिमी परमात्मालाई पाउने अभिलाषाका तिब्र प्यासी साथीहरुलाई जिब्रैले चाखिहेर, अनेक छन्दमा पुन्जुहरुका मुखडा एवं क्रिडाहरुमा खेलिहेर, गाढा रक्तमालाका परिधिलाई बुट्टयाएको रंगलाई निधारमा दलिहेर, गितारका सुरतालले मेरा नयन रसाइरहेका तरङ्गहरु सुनिहेर, गोरखनाथ र कालीको उर्जाले संरक्षित लयबद्ध मेरो देशलाई बुझिहेर, कसैलाई केहि सहयोग, सेवा गर्दा पाउनेको खुसी सन्तुष्टिमा उसका रसाएका हृदयमा छामिहेर, खरायोलाई केटाकेटीले दुबो खोज्दै र गाँजर टुक्र्याउँदै मुखैमा खुवाउँदा खरायोले दिइरहेको अशब्दी “धन्यवाद” देख्ने हृदयहरुलाई बुझिहेर, भजन किर्तन गित कविता गुनगुनाउँदा “प्रेम र अहोभाव” ले छचल्किएर नुनिलो झारिदिने रसिला आँखाहरुलाई सोधीहेर, घरि यसो गर्ने घरि उसो गर्ने मेरा छोराछोरीका अबोध बालक्रिडामा च्याहिहेर, मप्रतिको अन्जान कियरिङ्गको मेरी उनिको तिर्सनालाई निहालिहेर, मैले निभाएका जिम्मेवारीहरुमा मेरा हाकिमले हौसला दिइरहेको आभासलाई मूल्यांकन गरिहेर, बिभिन्न सेवाको अपेक्षा गरी धाएका  ग्राहकहरुको सन्तुष्टिका सासमा नजिकिइहेर, के ती सबैमा झल्किरहने, बहिरहने, जमिरहने उहि एउटै तिमी नै होइनौ र ? मेरा हरेक बिवेक र भावनामा बिराजमान उहि एउटै तिमी नै होइनौ र ? जतापनि उसैलाई देख्छु, उसैलाई छुन्छु, उसैलाई सुन्छु, चाखिरहन्छु अनि सुँघिरहन्छु भन्थे रे प्रल्हादले सानैमा, त्यो घटना साच्चै साँच्चै भो क्यारै, थ्यो क्यारै लाग्न थालेको छ आजकल यो पाको उमेरमा बल्लतल्ल केही न केही मलाई पनि ।

एकाबिहानै सानो कदको तन तनक्क तन्क्याएर भर्खरै खुइल्याएका तालुजन्य टाउकोको बीचमा बचाएर राख्न खोजेका तिलचामले टुप्पी दायाँ हातले सुम्सुम्याउँदै अनि कतै घुम्न जाउँ जाउँ लागेका पैतालाका काउकुतीहरुलाई बायाँ हातले सुम्सुम्याउँदै र छोराछोरीहरुको स्कुलको जाडो विदालाई समेत इंकित गर्दै आफ्नो हृदयको नैसर्गिक स्वतन्त्रतालाई तिमीले नै मेरा लागि बुनिदिएको उहि मेरी उनिसँग बिन्ती तेर्स्याएँ । अचानक ठूलै बज्रपातै परे झैं मेरा कुराले उ अनायास झस्किई, मलाई पनि झुक्किएर साँच्चै ठूलै अपराधै पो गरेँछु कि झैं पनि लाग्यो शुरुमा त तर तिमीले नै बुनिदिएका अनि उनि मार्फतै जन्मिएका मेरा छोराछोरीहरुको बालापनका हठ, विन्ती र मायालुपनले होला विस्तारै उनले ती खहरे भावनाका भेललाई तराईका फराकिला भागमा जसैगरी सुस्तरी बग्न दिईन् । म त खुबै खुसीएँ, लाग्थ्यो मैले आत्मै छाम्न भ्याएँ, परमात्मै पुग्न भ्याएँ । हतपत् हौसिएर अरुदिन भन्दा अलिक चाँडै हस्याङ्गफस्याङ्ग मै कपडा लगाएर अफिस दौडिएँ, बाटामा अरुदिन देखिने छेउछाउका बुट्यानहरुको हावाको तालमा नाचिने नृत्य नभएजस्तै भएछ, अजपा जाप सहितको डिभाइडेड एटेन्सन् त के एकोहोरो ब्रिदिङ्ग कै ध्यान पनि बारम्बार बिर्सिएर उदिमै मच्चिएछ, उता पुगेर थाहा भयो अफिस छिर्न पाससहितको आफ्नो आइकार्ड बोक्नै भुलेँछु । एउटा रिक्वेस्ट निवेदन दिएर नयाँ पास लिई अफिस पुग्ने वित्तिकै हाकिमलाई आफ्नो एउटा घरायसी समस्या पर्यो भन्दै केहि दिनको विदाका लागि बाहाना गर्दै अनुरोध गरेँ । विदा अधिकार होइन, सुविधा मात्र हो, अधिकारीको स्वविवेक र अवस्थाको गाम्भिर्यता एवं औचित्यतालाई हेरेर मात्र निर्णय गरिनेछ भनेर लेखेको कर्मचारी विनियमावलीको दफा मतिर पानै पल्टाएरै तेर्साए । उहाँलाई र मलाई दुबैलाई थाहा भएकै कुरालाई उहाँले पहिलो पटक सिकाउँदै झैं गर्दै मेरो विदा अस्विकृत गर्न  खोजेपनि पनि मलाई आफ्नो काम जसरी पनि बनाउनु थियो त्यसैले उहाँसँग तर्कले जुध्न तिर भन्दा विन्तीको सुत्रतिर लागेँ, बरु उहाँका सत्चरित्र, बानी ब्यहोराको एकछिन खुलेरै अनेक शब्दहरुले झकिझकाउ पारिदिएँ । सायद फोर्थ वे ले भनेको त्यहि भएर हो कि आम मान्छेको म्याक्यानिकल अहमताले बेहोसीमा उसलाई उसकै बारेमा सुन्न पाएको सिँघारपटारले प्रफुल्लित हुन्छ र यहाँ पनि त्यहि सुत्र खुब काम गर्यो यसपाली । 

तिम्रै हृदयका ओतप्रोतले हुनु पर्छ मेरो बसोबास रहेको भिडको घनत्वभन्दा भौतिक दूरि अलि पर तिमीले प्रशस्तै फुर्सद निकालेर बुट्टा भरेको शान्त, स्वच्छ, निर्दाेषताले भरपुर पाखिलो धर्ति, सुकोमल पुन्जुहरु, मन्त्रमुग्ध चिरबिरहरु, अनि रंगीबिरंगी बोटबिरुवाहरुले सजाएर यो हृदयलाई झपक्कै पार्दै उ मार्फत तिमीले गर्विलो स्थान रोजेछौ, भरिलो ठाउँ खोजेछौ। किन किन हरेकपटकको मेरो भ्रमणमा झन् उपयुक्त झन् योग्य ठाउँ लागिरहन्छ, अनि उसमै झल्किरहने तिम्रो यो रोजाई ।

तिम्रो यो सनराइज रुपलाई मेरै बसोबासकै ठाउँबाट कहिल्यै नदेख्ने, नभेट्ने जस्तो अनुभव भएरै त होला बाहिर चिसो लाग्ने भौगोलिक बातावरण भएको स्थान भनेर पात्रोहरुमा लेखिएको भएपनि भित्र मृदुल न्यानोपन निरन्तर आभास भइरहेको खुला आकास मूनि खुला ओतबाट तिमी कतिखेर आउँछौ भन्ने तिम्रो प्रतिक्षाका तड्पन भनुँ या तिब्र प्यास भनुँ या तिमीलाई यो सनराइजमा हेर्ने राग भनुँ यो पाली अलि छुट्टै अनुभुति भइराछ मलाई ।

ताप

मनको तापले
पोल्न थाले…….
पाहाडको टुप्पो माथि
कुहिरोको नदिमा
नुहाउन जाने हो…….
त्यसले तन मन सबै
सितल बनाई दिन्छ…….