ब्रह्माण्डको कुनै अज्ञात र सुदूर क्षितिजमा, जहाँ समयको पदचाप समेत निस्पट्ट अन्धकारमा ठोक्किएर फर्कन्छ, एउटा बिउले मृत्युको ठिहिर्याउने काखभित्रै जीवनको आदिम न्यानोपनको खोजी गरिरहेको थियो। माटोको अभेद्य र गह्रुँगो छातीले थिचिएको त्यो लघु-अस्तित्वको मौन क्रन्दन सुन्ने धैर्य सायद रित्तो शून्यतासँग पनि थिएन तर त्यही महाशून्यताको गर्भगृहभित्र एउटा तिलस्मी विष्फोट भयो ‘सङ्कल्पको विष्फोट’। आफ्नै शरीरको कठोर कवचलाई छियाछिया पार्दै, पाषाण-हृदयी ढुङ्गाका दाँतहरूसँग पौँठेजोरी खेल्दै र मृत्तिकाको तिर्सना मेट्दै जब एउटा सुकोमल सुइरोले धर्तीको सतहमा शिर उठायो, ऊसँग न कुनै संहारक हतियार थियो, न त आत्मरक्षक ढाल। ऊसँग थियो त केवल एउटा ‘पालुवा’ बन्ने काँचो र पवित्र स्वप्न-बिम्ब।
ऋतुका चक्रहरूसँगै त्यो पालुवा एउटा वनस्पति-अङ्गको सीमा नाघेर अनेकौँ मानवीय रङ्गहरूको रङ्गमञ्चमा रूपान्तरित भयो। कहिले बाल्यकालको निर्दोष ‘भाँडाकुटी’मा एक काल्पनिक सिंहासन बनेर मुस्कुरायो, त कहिले अभावका ओठहरूमा सुकेर भुइँबाट टिपियो अनि कहिले ‘दुना टपरी’को आकार लिँदै जीवनको गाँसलाई मर्यादा दियो। झरीको क्रन्दनमा ऊ ‘घुम’ बनेर ओत बन्यो त कतै ‘निसर्गदत्त’को चेतनाको रापमा ‘बिँडी’ बनेर आफ्नै शरीरलाई धुवाँको कुइरीमण्डलमा विसर्जन गरिदियो। छिमेकीको गोठबाट निस्किएको ‘बिगौती’ को तातो स्पर्शलाई आफ्नो कोमल काखमा थाम्दा, उसले सायद ब्रह्माण्डीय मातृत्वको अमृत र त्यसको अन्तर्निहित पीडालाई एकैसाथ चुम्यो होला।
यो आख्यानको सबैभन्दा तरल र विरोधाभासी मोड तब अङ्कित हुन्छ, जब एक निर्दोष गायनले यसलाई स्पर्शको माधुर्यले ओल्टाई-पल्टाई छाम्छ। औँलाहरूका ती रेशा-रेशाले जब पातका नसाहरूभित्रको स्पन्दनलाई सुम्सुम्याउँछन्, तब हावाको झोक्कासँगै एउटा गीतको अंश स्वतः प्रतिध्वनित हुन थाल्छ “हेरेर तिमीलाई, देखेर तिमीलाई… भेटेर तिमीलाई, सम्झेर तिमीलाई…”। त्यो पात, जो अब कसैको सङ्गीतको मूक सारथी बनिसकेको छ, उसले आफ्नो अस्तित्वलाई पूर्णतः अर्पणको अग्निकुण्डमा होमिदिन्छ। उसलाई अब यो हेक्का छैन कि ऊ आफ्नै लयमा बाँचिरहेको छ, वा त्यो सङ्गीतको धूनमा जसले उसलाई अन्तिम पटक मायालु संवेगले स्पर्श गरिरहेको छ।
यसको महागाथा लामो र श्रृंखलाबद्ध छ तर यसको परम विष्मय त ‘झर्नु’ को सौन्दर्यमा लुकेको छ। जब शिशिरको नीलो तुषारोले उसको हरियो यौवनलाई पहेँलो वैराग्यको वस्त्र पहिर्याइदिन्छ, तब ऊ हाँगाबाट कुनै गुनासो बिना, एक शान्त साधु झैँ ओर्लन्छ। उसलाई थाहा छ आफ्नो पतन नै अर्को नव-पालुवाको उदयको आधारशिला हो।
जब ऊ भुइँमा पछारिन्छ र पथिकहरूले ‘पतिङ्गर’ को संज्ञा दिँदै निर्दयी भएर कुल्चिन्छन्, उसले त्यो चोटलाई पनि एक दिव्य आशीर्वादको रूपमा ग्रहण गर्छ। ऊ गलेर माटोमै समाहित हुन्छ र फेरि त्यही जडलाई ऊर्जा प्रदान गर्छ, जसले आगामी वसन्तमा अर्को नयाँ सपनालाई जन्म दिन सकोस्। यो एउटा यस्तो शाश्वत चक्र हो, जहाँ ‘हुनु’ र ‘नहुनु’ बीचको कृत्रिम पर्खाल ढल्छ र एउटा विनम्र अस्तित्वले पुनर्जीवनको गीत गाउँछ।
दियालो मासिक 