चुस्स दारी आधासरो फुलिसकेका लिएर उसको शिर एउटा अभिमानी पहाड झैं ठडिइरहन्थ्यो, जो कसैका अगाडि झुक्न जान्दैनथ्यो । बुढि औंला र चोरी औंला घरि न घरि नाकतिर र छातितिर ठड्याइरहन्थ्यो। उसको बोलीमा खस्रोपनको काँडा थियो र व्यवहारमा अहंकारको एउटा नमीठो रुखोपन । आँफुले बाद्यताले मान्नै पर्छ भन्ने कर परेको ब्यक्ति सँग चाहिँ जे बिषयमा पनि ‘हुनत हो तर .. ..’ वाक्यांश नथापाइकनै घुसाइहाल्थ्यो र अरु सँग त सिधै ‘होइन’ शब्दले प्रहार गरेर थाल्ने तर पछि त्यहि कुरा सजाएर अर्कै कुरा गरे झैँ गरी उहि ठाउँमा आउने । ऊ सोच्दथ्यो शिर ठाडो राख्नु नै पुरुषार्थ हो र अरूलाई होच्याउनु नै आफ्नो अस्तित्वको प्रमाण तर समयको एउटा यस्तो अदृश्य मोड आयो कि, गर्ल्यामगुर्लुम ढालिदियो केही त्यस्ता अवस्थाहरुबाट गुज्रिनु पर्यो जहाँ उसका अहंकारका किल्लाहरू ताशका महल झैं ढले, आफ्नो छायाँसँग पनि झस्कियो र ऊभित्र एउटा नयाँ मान्छेको जन्म भयो ।
आजकल ऊ केही बदलिएको छ । जब उसका औंलाहरूले श्रीमद्भगवद्गीता र उपनिषद्का पुराना र पवित्र पानाहरू स्पर्श गर्छन्, उसको अन्तरात्मामा एउटा अज्ञात कम्पन छुट्छ र ती अक्षरहरूले उसको कठोरता पगालिदिन्छन् । अब ऊ बिरुवाका जरादेखि मुनासम्म सुम्सुम्याउँदा प्रकृतिको मौन भाषा बुझ्न थालेको छ । गितारका तारमा ॐकार भेट्न थालेको छ । डाँडा पारिको मधुर घाममा तापिँदा होस् या जूनको शीतल उज्यालोमा पाइला सार्दा, उसलाई लाग्छ, यो विशाल ब्रह्माण्डको अगाडि ऊ कति सानो र सामान्य छ । उसमा एउटा अनौठो विनम्रता अङ्कुराएको छ । निस्फिक्री खेलिरहेका केटाकेटीको हाँसोमा ऊ ईश्वरको प्रतिध्वनि सुन्छ भने एकै ताँतीमा हिँडिरहेका अनुशासित कमिला र फूलको रस संकलनमा मग्न माहुरीलाई देख्दा उसलाई आफ्ना विगतका व्यर्थका दौडहरूमा अचम्म लाग्छ । साधु-सन्त र गुरुहरूको सामिप्यतामा पुग्दा उसको कठोर शिर अचेल स्वतः भक्तिले निहुरिने गर्छ । कसैलाई दान दिँदा वा सेवामा हातहरू अघि बढाउँदा उसको हृदय ढुङ्गाबाट मैन बन्न थालेको छ तर यो परिवर्तनको बीचमा पनि उसभित्र एउटा सूक्ष्म द्वन्द्व भने जीवितै छ । कहिलेकाहीँ उसलाई लाग्छ ‘म कति विनम्र भएँ’ भन्ने यो भाव नै कतै अर्को सूक्ष्म अहंकार त होइन ? आफू बदलिएकोमा गर्व गर्नु पनि त एउटा अदृश्य ‘शिर’ ठड्याउनु नै हो । यो बोधले उसलाई झन् बढी सचेत र व्याकुल बनाउँछ ।शिर त हृदयको आवाज बोकेको गर्भिलो हुनु पर्ने लाग्छ ।
एक साँझ, जब ऊ यस्तै गहिरो भावुकता र आत्म-मन्थनमा डुबेको थियो, उसलाई एउटा अनौठो आभास भयो । उसलाई लाग्यो उसको त्यो अभिमानी ‘शिर’ अब उसको शरीरको सबभन्दा माथिल्लो भागमा छैन । ऊ अचानक झस्कियो र हतार-हतार आफ्ना हातहरू तलतिर लैजाँदै भुइँतिर छाम्न थाल्यो । उसलाई भान भयो कि उसको शिर त विनम्रताको पराकाष्ठामा पुगेर, अहंकारको सबै बोझ त्यागेर, धर्तीको धुलोमा पो झरेको छ कि ! तर भुइँ छाम्दा हातमा स्वामी जि ले गिफ्ट दिनु भएको ढाका टोपी पो भेट्यो र बल्ल उसले बुझ्यो, अहंकार विसर्जनको यात्रा त अझै बाँकी नै रहेछ । पूर्ण शून्यतामा नपुगुञ्जेल शिर झर्नु र फेरि पलाउनु त एउटा निरन्तर साधना मात्र रहेछ ।
यत्तिकैमा मोबाइल स्क्रोलिङ्ग गर्न पुगेछ, ‘ट्रम्प र नेतेन्याहु बीच खुसुक्क सम्झौता भएछ अनि युद्धको हुंकार दिँदै खुलेयाम युद्ध बिराम घोषणा भएछ ‘।
चिटचिटिएका शिर र न्यानिएका उसका हृदयले कविता कोर्न खोजे,
“शिर झर्दै जान्छ धुलोसम्म,
धुलोमै फेरि अंकुरिन्छ
अहंकारको छायाँ जति मर्छ,
उति नै सूक्ष्म रूपमा बौरिरहन्छ…
जबसम्म ‘म झुकेको छु’ भन्ने पनि हराउँदैन,
तबसम्म
झुक्नु पनि अधुरो साधना नै रहन्छ…”
दियालो मासिक 